Yeşile veda

Tempo_KapakTEMPO (Eylül 2013) – Kuzey Ormanları’na 3’üncü köprü, Çamlıca’ya dev cami, Yenikapı ve Maltepe’ye deniz dolgusu… Hükümete göre, İstanbul’un çehresini değiştirecek; meslek odalarına göre, şehri tahrip edecekler. Bu tartışmalı projeleri görüntülemek üzere, kentin üzerinde helikopterle turladık; yeşili ve maviyi dalga dalga yutan ürkütücü manzaralarla karşılaştık.

Fotoğraflar: Turgut Tarhan

Bu yılın başına dönelim. Aylardan şubat. ‘Gangnam Style’ parçasıyla ünlü Güney Koreli şarkıcı PSY, konser vermek üzere İstanbul’da. Tepebaşı’nda, Pera Palas Oteli’nde kalıyor. Türkiye’ye gelen hemen her ünlü gibi, etkileyici Boğaz manzarası psy_istanbulyerine, odasının penceresinden gördüğü çarpık yapılaşma timsali Kasımpaşa’yı fotoğraflayıp (yanda) Twitter’da iki milyon takipçisiyle paylaşıyor. Ve kıyamet kopuyor. Pek çok Türk sosyal medya kullanıcısı ve bazı haber siteleri, şarkıcıyı ‘İstanbul’u rezil etmek’ ve ‘şehrin karizmasını çizmek’le suçluyor. 
Yarattığı iki günlük gündemin ardından unutup gittiğimiz bu olay, şehrin kronik meselelerine bir tür ‘ailevi sorun’ gibi baktığımızın da özetiydi aslında: “Kol kırılır, yen içinde kalır.” Zira her İstanbullu biliyor ki, içinde yaşadığı şehir, PSY’ın fotoğrafladığından farklı bir yer değil.

Son ormanlar
Mega kent İstanbul, 15 milyonu bulan nüfusu, keşmekeş trafiği ve altyapı problemleriyle tam bir sorun yumağı. Dört bir yanında süren inşaat projeleriyle dev bir şantiyeden farksız. Çarpık kentleşme bir yana, mantar gibi biten yeni yapılar ayrı bir estetik kaygı konusu. Dillere destan güzelliği, günümüzde neredeyse sadece Boğaz hattıyla sınırlı. Ama belki de en iç yakıcı sorunu, nefes alıp verebileceği son yeşil alanlarını, son ormanlarını bir bir kaybetmesi.

Buradan yola çıkarak, içinden 3’üncü köprü yolu geçirilen Kuzey Ormanları’ndan, dev cami için yeşil alanları tahrip edilen Çamlıca’ya, şehrin üzerinde helikopterle iki saat geçirdik. Yerden yükseldikçe, uçsuz bucaksız bir beton denizi serildi önümüze. Mezarlıklar, kampüsler ve askeri bölgeler dışında; neredeyse yeşile, açık alanlara, parklara, meydanlara yer bırakmayan arsız gri bir deniz…

ucuncu_kopru2
Odayeri (Avrupa yakası) ve Paşaköy (Anadolu yakası) arasında, toplam 115 kilometre uzunluğunda otoyol ve bağlantı yolu yapılıyor.

Şehir Plancıları var, İBB yok
Görüntülediğimiz yedi noktayı, hem Şehir Plancıları Odası, hem de İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) ile değerlendirmek istedik. Halihazırda altı proje (*) hakkında yürütmeyi durdurma ve iptal davaları süren meslek odasının İstanbul Şube Başkanı Tayfun Kahraman’ın itiraz noktaları haberimizde. Tempo’nun röportaj talebine yanıt vermeyen İBB Başkanı Kadir Topbaş’ın yorumlarını ise alamadık. Şimdi söz fotoğraflarda…

(*) Haliç Metro Geçiş Projesi ile henüz imar planı bulunmayan 3’üncü havalimanı hakkında davaları bulunmuyor.

KUZEY MARMARA OTOYOLU VE 3’ÜNCÜ BOĞAZ KÖPRÜSÜ PROJESİ
Odayeri-Paşaköy arası

ucuncu_kopru_tempo
İş makineleri ve kamyonlar, ormanın sarp kesimlerinde zigzag çizerek ilerliyor. Geçtikleri yollar, tıraşlanan alanın genişliğini anlatıyor.

İşte, İstanbul’un sahip olduğu son muazzam yeşil… Şimdi içinde iş makineleri çalışıyor, vızır vızır kamyonlar işliyor. Sonuç ortada: Kesilen yüzbinlerce ağaç, ormanın ortasından geçen tıraşlanmış otoyol güzergâhı ve sayısız bağlantı yolu… İhsaniye civarında başlayan bu manzara, Garipçe’deki köprü ayağına ulaşana dek kilometrelerce sürüyor. Helikopterle Avrupa güzergâhını tamamlamak 15-20 dakika sürüyor. Yolun sol tarafında; Karadeniz sahil bandı, eski taş ocakları ve bunların dolmasıyla oluşmuş göletler mevcut. Otoyol hattı, Anadolu yakasında Poyrazköy’den başlayıp, benzer bir manzarayla Sancaktepe-Paşaköy’e varıyor. Tıraşlanan alandan sekiz şerit araç yolu ve iki hat demiryolu geçirilecek.

ucuncu_kopru3
Maden/taş ocağı işletmeleri, anlaşma gereği, kapandıkları vakit araziyi ağaçlandırmıştı. O genç ağaçlar da kesime kurban gitti.

ucuncu_kopru4

ucuncu_kopru5
Genişliği 59 metreyi bulacak 3’üncü köprünün Poyrazköy ayağı inşaatı…
ucuncu_kopru6
Uzunluğu bin 875 metre olacak 3’üncü köprünün Garipçe ayağı inşaatı…

** İtiraz noktası ** 

Tayfun Kahraman: 1 milyon ağaç kesilecek
“3’üncü köprü için en az bir milyon ağacın kesileceğini söylemiştik. Bu kareler, tahminlerimizin gerçekleşeceğini doğruluyor. Bize göre, 3’üncü köprü, yeni kentsel arsalar üretmek için yapılmış bir proje. İstanbul trafiğini rahatlatmanın yolu, raylı sistemler ve toplu taşımaya yatırım yapmaktan geçiyor. Bundan sonrası için öngörümüz, 2’nci köprüde yaşanan senaryonun tekrarlanması: Köprü açıldıktan sonra çevresinde yapılaşma baskısının ortaya çıkması ve daha çok orman alanının tahrip edilmesi… Kuzey Ormanları içinde yeni çekim merkezleri yaratılmak isteniyor ve bu yollar onları birbirine bağlayacak. Konuyla ilgili 19 ayrı davamız sürüyor.”

IC İÇTAŞ: “Ağaçlandırma yıl sonunda”
Proje ortaklarından IC İçtaş, Tempo’ya, yıl sonunda; Şile-Ağva, Şile-Yeşilvadi ve Kemerburgaz’da toplam 435 bin ağaç dikimine başlanacağını açıkladı. Holding, çevreye olumsuz etkiyi minimize etmek için 65 viyadük ve yedi tünel ile hayvanların geçişi için ağaçlandırılmış köprü inşa edileceğini belirtti.

> Temeli Mayıs 2013’te atıldı. Bitiş tarihi 2015.
> Adı, Yavuz Sultan Selim Köprüsü olacak.
> Yüklenici firma: IC İçtaş-Astaldi Konsorsiyumu
> Proje maliyeti: Yaklaşık 4.5 milyar TL

ÇAMLICA CAMİİ PROJESİ
Çamlıca Tepesi

camlıca_camii_tempo

camlica_camii_tempo2
Çamlıca Camii inşaatının çok yakınında iki cami daha bulunuyor. Bu görüntü, yeni caminin ihtiyaç değil, bir tür imza olduğu eleştirisini getiriyor.

Çamlıca Tepesi, Boğaz’ın doğal SİT alanlarından. Ama şu sıralar üzerinde hummalı bir inşaat faaliyeti sürüyor. Eteklerindeki yapılaşma ile zaten uzun süredir ağaçlık alanlarının bir kısmını kaybetmiş vaziyette. Şimdi de, park olarak kullanılan bir diğer yeşil alanını kaybediyor. İş makinelerinin tıraşladığı tepeden, üç yıl sonra, 37 bin cemaat kapasiteli ve Başbakan Erdoğan’ın tarif ettiği gibi ‘İstanbul’un her yerinden görülecek dev bir cami’ yükselecek. Bölgede, halihazırda ihtiyacı karşılayacak sayıda cami olması, projeye dönük bir başka eleştiri. Proje bitiminde, tv kulelerinin kaldırılması ve yeni yeşil alanlar yaratılması hedefleniyor.

** İtiraz noktası ** 

Tayfun Kahraman: Bunun adı gösteriş
“Sözün tükendiği yer. Doğal SİT alanı tahrip edilmiş ve üzerinde Mimar Sinan çakması, 16’ncı yüzyıl taklidi cami yapılmak isteniyor. Üstelik Çamlıca gibi nüfusu çok yoğun olmayan bir bölgede, cemaati olmayan devasa bir cami… Gösterişten başka bir şey değil.”

> Temeli Ağustos 2013’te atıldı. Bitiş tarihi: 2016.
> Altı minareli ve Selçuklu-Osmanlı tarzında olacak.
> 15 bin 40 metrekareye yayılacak. Toplam inşaat alanı ise 121 bin metrekare.
> Yüklenici firma: Gür Yapı-Öz-Kar İnşaat Ortak Girişimi.
> İhale bedeli: 131 milyon TL.

MALTEPE DOLGU ALANI DÜZENLEME UYGULAMA PROJESİ
Kartal-Maltepe arası

maltepe_dolgu_tempo
Beton denizi Maltepe ile Adalar’ın nispeten korunmuş yeşil tepeleri karşı karşıya.

Anadolu yakasının bu bölümü tıklım tıklım. Beton yığınları, bölgeyi sarmış. Şimdi, bu yoğun yapılaşmanın içinde yer bulamayan sosyal yaşam alanı, Maltepe-Kartal arasında denizin içinde yaratılmaya çalışılıyor. Ataşehir’de yapımı süren Finans Merkezi’nin inşaatından çıkan hafriyatın döküldüğü belirtilen alanda dolgu bitti, drenaj ve altyapı ile üstyapı çalışmaları başladı. Sırada bitkilendirme var. Amaç, 2.5 kilometrelik devasa alanı miting vb. etkinlikler için kullanmak ve spor sahaları yaratmak. Tanıtımı, ‘Avrupa’nın en büyük yaşam spor ve eğlence merkezi’ diye yapılıyor.

** İtiraz noktası ** 

Tayfun Kahraman: Dolgu alışkanlık olacak
“Denizi doldurmanın ekosisteme zararı bir yana, ulaşım, altyapı ve kent bütününde yaratacağı etkiler iyi etüt edilmeli. Şehir içindeki kamu mülklerini satıyor, sonra böyle alanlar yaratma ihtiyacı duyuyoruz. Manzara komik. Ama görünen o ki, dolgu projeler bir alışkanlık haline getirilecek. Yeni fonksiyon ihtiyaçları ortaya çıktıkça, adres olarak deniz gösterilecek.”

> Dolgu, 2012’de başladı. Bitiş tarihi Ocak 2014.
> Büyüklüğü 1 milyon 200 bin metrekare. (690 bin metrekaresi yeşil alan. Yetkililer, 20 bin ağaç dikme sözü verdi.) Kıyı dolgu alanının denize mesafesi 400 metre.
> Yüklenici firma: AKM Yapı-Cengiz İnşaat.
> İhale bedeli: 65 milyon TL.

İSTANBUL METROPOLÜ MİTİNG VE GÖSTERİ ALANI 
Yenikapı İDO İskelesi-Kennedy Caddesi arası

yenikapı_dolgu_tempo

yenikapi_dolgu2
Dolgunun genel görüntüsü ve detayı… Alttaki karede, yükünü boşaltıp, sahayı terk etmek üzere sıraya giren kamyonlar görülüyor.

Tarihi Yarımada’nın kıyısında dev dolgu… Onlarca kamyon, sıra halinde dolgu alanına hafriyat taşıyor. Yükünü boşaltan tekrar sıraya giriyor ve alanı terk ediyor. Geride, öbek öbek taş ve kum yığınları kalıyor. Şu ana kadar denizin dibi taşla dolduruldu ve bir mendirek oluşturuldu. Projede hızlı yol katedildi. Zira hükümet, bu miting alanı konusunda aceleci. Öyle ki, Koruma Kurulu’nun “Tarihi Yarımada’nın silüeti ve topoğrafyası bozulur” kararına rağmen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı dolgu onayını verdi. Yanı başındaki kültürel mirasın yanı sıra deniz ekosisteminin bozulması ve deprem endişe kaynağı.

** İtiraz noktası ** 

Tayfun Kahraman: Tarihi doku tahrip olacak
“Burası, dünyaya korumak için söz verdiğimiz UNESCO Dünya Kültür Mirası alanlarından biri. Pervasızca yapılan dolgu, inanılmaz bir şehircilik hatası. Yenikapı’yı her gün milyonlarca insanın ziyaret edeceği bir alan haline getirince, etraftaki tarihi dokunun kısa süre içinde fonksiyon değişikliği talepleriyle tahrip olacağını göreceksiniz.”

> Dolgu, Nisan 2013’te başladı. Bitiş tarihi 2014.
> Dolgu üzerine 1 milyon 250 bin kişilik miting-konser-fuar alanı yapılıyor.
> 715 bin metrekareye yayılan alanın altında İleri Biyolojik Arıtma Tesisi kurulacak. Meydanın 450 bin metrekaresi yeşillendirilecek.
> Yüklenici firma (1. Etap): Nas-Nuh-Uğraş İnşaat Konsorsiyumu
> İhale bedeli: 31 milyon TL.

HALİÇ METRO GEÇİŞ KÖPRÜSÜ
Unkapanı-Azapkapı arası

halic_metro_gecis_koprusu_tempo

halic_metro_gecis_koprusu_tempo1
Metro köprüsü, Unkapanı ve Galata köprülerinin arasında. İkinci kare, Unkapanı Köprüsü’nden çekildi. Artık tarihi yarımada yerine çelik halatlar ve kuleler görünüyor. (Fotoğraf: Altan Aykan)

Eleştiriler, niye yapıldığı değil, neden bu şekilde yapıldığı üzerine… Zira Marmaray ve metro bağlantısı açısından önemli bir proje. Konsept tasarımı, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı ve Mimar Kadir Topbaş, uygulama tasarımı mimar Hakan Kıran’a ait. Köprünün İstanbul silüetini nasıl etkilediğini anlamanın en iyi yolu, Unkapanı Köprüsü’ne gidip, Tarihi Yarımada ve Beyoğlu yönüne doğru bakmak. Denizden 13 metre yükseklikteki köprünün kuleleri ve çelik halatları manzarayı ciddi biçimde engelliyor. UNESCO’nun Dünya Kültür Mirası listesindeki bölgede yapılan 936 metrelik köprü, belediye ile UNESCO arasında epey kriz çıkardı. Kimi üstyapı değişiklikleri ile kriz aşıldı, ancak gerek bu köprü, gerek Avrasya Tüp Geçiş Projesi nedeniyle UNESCO’nun, bölgeyi ‘Tehlike Altındaki Kültürel Miras listesine çekme’ tehditleri tamamen bertaraf edilmiş değil.

** İtiraz noktası ** 

Tayfun Kahraman: Topbaş’ın fantezisi uğruna…
“UNESCO, bu köprünün yerine, cam tüp şeklinde ve yüzeyden geçen bir köprü fikrini dillendirmişti. İlk Koruma Kurulu kararlarında da, Unkapanı Köprüsü’nün yanında yeni bir köprü yapılması ve metro geçişinin buradan yapılması istenmişti. Ama Büyükşehir Belediyesi, burada asma köprü yapmakta diretti. Bir belediye başkanının fantezisini gerçekleştirmesi uğruna İstanbul’un silüeti tahrip edildi. UNESCO’nun olası olumsuz kararı büyük prestij kaybı olur.”

> Yapımı 2009’da başladı. 29 Ekim 2013’te açılması planlanıyor.
> Köprünün ortasında raylı sistem, iki kenarı yayaya açık köprü ve bir istasyon bulunuyor.
> İstanbul metrosu ile Yenikapı’ya kesintisiz ulaşım sağlanacak. Marmaray bağlantısıyla Aksaray-Havalimanı hafif metro hattına aktarma yapılabilecek.
> Yüklenici firma: Astaldi.S.P.A-Gülermak İş Ortaklığı.
> İhale bedeli: 146.7 milyon euro.

TORUN CENTER VE QUASAR iSTANBUL PROJELERİ
Ali Sami Yen ve Şişli Likör Fabrikası arazisi

ali_sami_yen_stadi_tempo
Bu arazi üzerinde, iki ayrı projede beş kule yükselecek. Kalan kısma meydan ve yeşil alan yapılacak.

İstanbul’da yapılaşmanın en ürkütücü halde olduğu bölgelerden biri, Mecidiyeköy. Boş arazi bulmak mümkün değil. Bu yüzden kamusal alanları hayati önemde. Ali Sami Yen Stadı ile ‘endüstriyel miras’ niteliğindeki Şişli Likör Fabrikası, bunların en önemlileriydi. Her ikisi de yıkıldı ve kısa süre sonra üzerlerinde lüks kuleler yükselecek. Ali Sami Yen arazisi üzerinde; biri 36, ikisi 42 katlı üç ofis ve rezidans (Torun Center) yapılıyor. Cumhuriyet’in ilk döneminde inşa edilmiş ve Türkiye’nin betonarme tekniği uygulanmış ilk yapısı olan Şişli Likör Fabrikası’nın yerine ise, 41 katlı, 156 metre yüksekliğinde rezidans ve otel kuleleri (Quasar İstanbul) dikiliyor. ‘Yeniden yapılmak’ üzere yıkılan tarihi fabrikayla ilgili olarak, Mimarlar Odası’nın 2011’de açtığı davadan, bu yılın mayıs ayında yürütmeyi durdurma kararı çıktı. Ancak projeyi yürüten firma, inşaatın süreceğini açıkladı.

** İtiraz noktası ** 

Tayfun Kahraman: Tablo vahimleşiyor
“Bölgedeki kentsel donatı ve yeşil alan eksikliğine bakarak, ısrarla, bu alanın o şekilde değerlendirilmesi gerektiğini söylüyoruz. Kamu mülkiyetindeki alanlara ‘satılabilir meta’ olarak bakılıyor ve İstanbul bu manzaradaki gibi gitgide daha vahim bir hal alıyor.”

> Ali Sami Yen arazisi – Yüklenici firma: Torunlar GYO
> İhale bedeli: 416 milyon 500 bin TL
> Likör Fabrikası arazisi- Yüklenici firma: Viatrans A.Ş.-Meydanbey Ortak Girişimi. (Emlak Konut GYO, gelir paylaşımı yöntemiyle satışa çıkarmıştı.)
> İhale bedeli: 307.5 milyon TL.

3’ÜNCÜ HAVALİMANI PROJESİ
Yeniköy ve Akpınar Köyü arası

ucuncu_havalimani_tempo
Kuzey Ormanları’nın kıyı kesimi bir zamanlar tamamen ağaçlarla kaplıydı. Ancak maden/taş ocakları nedeniyle yer yer bu çorak görüntüye büründü. Madenlerin çoğu kapansa da izleri silinmedi.

3‘üncü havalimanı, 3’üncü köprü güzergâhının devamında, yani yine Kuzey Ormanları’nda, Yeniköy ve Akpınar arasında yapılacak. İhsaniye civarından çektiğimiz bu kare, 3’üncü havalimanının yapılacağı bölgenin yapısına dair genel bir fikir veriyor. Ormanla içiçe geçmiş eski maden ocaklarının bulunduğu bölgede, irili ufaklı pek çok gölet oluşmuş. Üzerlerinde çeşit çeşit kuş sürüsü görmek mümkün. Şu sıralar bölgedeki bazı göletler içlerine hafriyat dökülerek dolduruluyor. 90 kilometrekarelik alana yayılacak havalimanı nedeniyle, bölgede büyük bir ağaç kıyımının başlaması bekleniyor.

** İtiraz noktası ** 

Tayfun Kahraman: Şehir kendine yetemeyecek
“İmar planı olmadan ihale ve projelendirme yapılıyor. Kent ile alakası olmayan bir yere havaalanı yapılıyor. Istranca Ormanları’nın kenarında bir ekosistem tamamen ortadan kaldırılıyor. Burada yaratılmak istenen iki yeni şehri de eklediğinizde, İstanbul’un kuzeyi yapılaşmaya açılmış olacak ve kent, doğal alanlarıyla kendi kendine yetemeyen bir yer haline gelecek. İstanbul’a çok yakın bir yerde, Çorlu’da uluslararası bir havalimanı var. Bulunduğu bölgede hiçbir kamulaştırma maliyeti yok. Bunun İstanbul’a bağlantısı sağlanarak kullanılması gündeme getirilebilirdi. Yurt dışında birçok kentte böyle yapılıyor.”

> Çalışmaların resmen 2014’te başlaması bekleniyor. Bitiş tarihi: 2018.
> Havalimanı 150 milyon yolcu kapasiteli olacak. Beş ya da altı pistinin olacağı açıklandı.
> Yüklenici firma: Limak-Kolin-Cengiz-Mapa-Kalyon Ortak Girişim Grubu.
> İhale bedeli: 22 milyar 152 milyon euro.

Reklamlar